Köpeklerin Tarihçesi - Bilgin Veteriner Kliniği

Go to content

Main menu:

KÖPEKLERİN TARİHÇESİ


ETİMOLOJİ
Köpek, Latince
de “evcil kurt” anlamına gelen “Canis lupus familiaris” olarak adlandırılmaktadır. Kıpçak Türkçesinde kabarmak, irileşmek anlamına gelen “köp-” sözcüğünün sonuna küçültme anlamı katan “-ek” eki getirilerek oluşan köpek sözcüğü, önceleri iri ve tüylü olanlar için kullanılsa da günümüzde genel bir sözcük halini almıştır. Önceleri köpek yerine (hala Anadoluda ve argoda kullanılmakta) “it” sözcüğü kullanılmaktaydı. Dişi köpekler için de Farsça “kaniçak” (genç kız) sözcüğünden türeyen “kancık” ifadesi kullanılmaktadır. Proto Türkçe kökenli “enik-encik” köpek yavrularına verilen isimdir.

TARİHÇE
Boz kurdun alt türlerinden olan köpek, tilki ve çakallarla da akrabadır. Dünyada en geniş alana yayılan ve en çok beslenen iki evcil hayvandan (kedi
köpek) biridir.

Evcilleştirildiklerinden bu yana köpekler insanların av partneri, arkadaşı ve koruyucusu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Köpekler, Asya
da “miacis” olarak adlandırılan bir canlı türünden gelmektedir. “Miacis”lerin 60 milyon yıl önce yaşadığı sanılmaktadır. Yaklaşık 30 milyon yıl önce “miacis”ten “cynodictis” adı verilen bir canlı türü evrimleşip adına “gerçek köpek” denilmiştir. Daha sonra “cynodictis”, Asya ve Afrika olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Asya grubunu “tomarctus” (kurt, köpek ve tilkinin atası olarak kabul edilmektedir) oluşturmaktadır.

Kurtların 16 bin yıl önce Çin
de etleri için beslenildiği bilinmektedir.

12-14 bin yıl önce şimdiki Hindistan coğrafyasında yaşamakta olan “boz kurt”(canis lupus pallipes) türünden ilk köpekler türemiştir. Ancak Afrika kökenli köpeklerin atalarının “çakal” olduğu sanılmaktadır.

M.Ö.4500 yıllarında var olan köpek ırkları: mastif, kurt köpeği, tazı, puanter ve çoban köpekleridir.

M.Ö.3000 yıllarında Mısır
da köpekler kutsal kabul edilmekte ve sadece kraliyet ailesinin safkan köpek beslemesine izin veriliyordu. Mücevherlerden tasmalar takılıyordu. Ahirette kendilerini korumaları için soylular, köpekleriyle birlikte gömülüyordu.

Değişik ihtiyaçlara göre çeşitli köpek ırklarının evrimleşmesinde insanoğlunun önemli rolü olmuştur. Köpeklerin çeşitli yararlı özelliklerini ön plana çıkartıp farklı ırkların ortaya çıkması sağlandı.

Batılı ülkelerde genellikle ev arkadaşı, refakatçi olarak beslendiler ve bu ülkelerde köpeklere yönelik ürün ve hizmetler büyük bir endüstri teşkil etmektedir.

Günümüzde köpekler arkadaş, engellilere refakatçi, arama-kurtarma, koruma-bekçilik, avcılık gibi konularda eğitilip beslenmektedir.

Köpekler sosyal canlılardır ve yalnız yaşamaktansa insanlarla veya diğer canlılarla birlikte yaşamayı severler. Kurtlar gibi sürü hayvanıdırlar.

Aynı ırk atalardan meydana gelen ve 3 nesil boyunca soyunu sürdürebilen köpeklere “safkan” denilmektedir. Yaklaşık 400 safkan köpek ırkı olduğu bilinmektedir. Safkan köpek ırklarının standartlarını belirleyip, kayıtlarını yapan birçok köpek kulübü vardır. United Kennel Club (UKC), American Kennel Club (AKC) ve merkezi Belçika
da bulunan Dünya Köpek Federasyonu (FCI) bu kulüplerdendir. Köpek kulüpleri tarafından genel olarak kabul gören başlıca köpek grupları: tazılar, av köpekleri, terrierler, işçi köpekler, çoban köpekleri ve süs köpekleri.

Melez ırkların, atalarından farklı kendilerine has özellikler de taşıyabildiği gözlemlenmiştir.

Başlıca Köpek Grupları:

Av Köpekleri : İyi koku alan ve genellikle kuş avında yön gösteren, bulup getiren köpeklerdir. Canlı ve hareketli olmaları sebebiyle ev ortamında beslenildiğinde sık sık egzersize ihtiyaç duyarlar. Tazılar ve terrierler de avda kullanılmalarına rağmen çok çeşitli olmaları dolayısıyla av köpekleri kategorisine alınmazlar. Avlanmak anlamındaki “sporting” kelimesi Türkçeye sportif olarak çevrildiğinden dolayı av köpeklerine hatalı olarak “sportif köpekler” de denilmektedir. Puanter, retriewer, setter, spaniel, vizsla ve weimaraner gibi ırklar av köpeklerine örnek olarak verilebilmektedir.

Tazı : Avcı köpek olmalarına rağmen çok fazla çeşidi olması sebebiyle ayrı bir grupta toplanmıştır. İngiliz tazısı (greyhound) en hızlı köpektir (72 km/sa).
Afgan tazısı, İngiliz tazısı, porsuk tazısı, saluki, beagle, base, harrier, foxhound, coonhound, borzois, firavun tazısı, petit basset griffon vendeen, samur tazısı, rhodesian ridgeback (aslan avında kullanılır), bloodhound, İrlanda kurt köpeği, İskoç deerhound, basenji, whippet, Norveç elkhound, grand basset griffon veenden ve Kanada drever tazı olarak kabul edilen ırklardır.

Terrier : Ahırları kemirgenlerden ve zararlı hayvanlardan korumak için üretilen terrierler İngiltere
de fare ve tilki avında da kullanılıyordu. Hırçın ve aniden parlayan karakterleri dolayısıyla av köpeklerinden farklı olarak, buldukları avlarını öldürürler. Terrierler her an savaşmaya hazır ve gürültücü köpeklerdir.
Yere kazılan büyük bir çukurda dövüştürülen “pit bull terrier” ismini bu çukurdan almaktadır (çukur boğası). Bull terrierler ise vücuduna oranla en güçlü köpektir.

Çoğu terrier üretildikleri yerin veya kullanıldıkları ortamın adıyla bilinir: Avustralya, Bedlington, border, caim, Dandie Dinmont, Lakeland, Manchester, minyatür schnauzer, Norwich, Norfolk, İskoç, Sealyham, Skye, İrlanda Glen of Imaal, Galler, Batı Highland beyaz terrierinin yanı sıra iri terrierlerdende Airdale, İrlanda, Kerry Blue, Wheaten çeşitleri bulunmaktadır.

İşçi Köpekler : Bekçilik, rehberlik, yakın koruma, yük çekme, hayat kurtarma gibi işlerde kullanılan işçi köpekler insanlara yardımcı olmaları amacıyla üretilmiş köpeklerdir. Güçlü, dikkatli, zeki ve sadık olma özelliği taşırlar.

Bekçi köpekler: Doberman pinscher, akita inu, boxer, bullmastif, schnauzer, danua, mastiff, rottweiller, pirene, komodor, kuvasz, eskimo köpekleri. UKC
ye göre Sivas Kangal Köpeği bekçi köpekler grubuna dahil edilmiştir.

Yük çekme: Alaska malamute, Sibirya kurdu, samoyed, Bern dağ köpeği, Portekiz su köpeği, newfoundland, Saint Bernard. İngiltere
de kaniş ırkı köpeklerde faydalı köpeklerden sayılır.

Çoban Köpekleri : Sürülerin bekçiliğinde değil idaresinde kullanılması sebebiyle bekçi köpeklerden farklıdırlar. Sürü lideri karakterleri vardır. Boyu küçük olanlar bile güçlü ve başları dik yürürler. Eğitildikleri takdirde yakın koruma köpeği olabilirler. İnsanlarla iletişimleri çok iyidir.

Süs Köpekleri : İnsanlara arkadaşlık etmesi için yetiştirilmiş köpeklerdir. Kraliyet ailesinin bir üyesi olarak yanlarında gezdirebilmeleri için küçük ve iyi huylu olacak şekilde üretilmişlerdir. Enerjik ve zarif bir yapıya sahiplerdir. Günümüzde apartman dairesinde beslemek için en çok tercih edilen köpeklerdendir.

Diğer Gruplar : bazı köpekler kimi köpek kulübüne göre bir gruba dahil edilmesine rağmen, başka bir köpek kulübünde aynı gruba dahil edilmemiş olabilmektedir. Bunlardan bazıları : Dalmaçyalılar, bichon frise, bulldog, kaniş, shar-pei, chow chow, lhaso apso, fin spitz, keeshond, Fransız bulldog, schipperke, tibet spanieli, tibet terrieri.

Kimi köpek kulüplerinde “muhtelif köpekler” anlamına gelen “miscellaneous” grubu bulunmaktadır. Bu grupta resmi onay bekleyen köpek ırkları bulunur.


Bora BİLGİN
Veteriner Hekim

 



                                                                                                                                                         Facebookta Paylaş
Back to content | Back to main menu